Geschiedenis van Bantega

Van slagveld tot Jachtkamp

 Welkom in het "griene gers van Bantegea", het groene gras van Bantega!

Bantega (Bantegea), gelegen aan de zuidrand van Friesland, kent een eeuwenlange en afwisselende geschiedenis. Het gebied (Oosterzees Veld) is in de middeleeuwen middelpunt van oorlogsgeweld en natuurrampen. In de 18e en 19e eeuw speelt het een vooraanstaande rol bij de productie van turf in Friesland. Daarna wordt het gebied (de Veenpolder van Echten) in de tweede helft van de 19e eeuw ingedijkt en drooggemaakt en ontwikkelt het zich als agrarisch gebied. In de twintigste eeuw groeit het tenslotte uit tot een compleet dorp, dat in 1947 zijn naam Bantega krijgt.

Turfwinning

Het gebied tussen Tjeukemeer en Zuiderzee is in de 18e en 19e eeuw economisch van groot belang, omdat zich veel laagveen in de bodem bevond, die door Gieterse verveners onder moeilijke omstandigheden wordt afgegraven om te worden verkocht als turf, het "bruine goud". Vanaf 1766 vestigen de veenbazen zich in Oosterzee en Echten. De verveners gebruiken de "Gieterse methode", waardoor het laagveen optimaal benut wordt, maar een verarmd landschap achterblijft. In de 19e eeuw lopen de verveningsactiviteiten terug, maar in de beide wereldoorlogen wordt weer volop gebruik gemaakt van het laagveen. 

Agrarisch gebied

Wegen worden rond 1900 aangelegd en het dorp ontwikkelt zich als agrarisch gebied.

Met een nieuwe naam groeit Bantega na de Tweede Wereldoorlog uit tot een compleet dorp met scholen, kerken, winkels, cafés en een bloeiend verenigingsleven.

De gestegen welvaart en de komst van de auto zorgen vanaf de jaren zeventig voor schaalvergroting, waardoor voorzieningen en bedrijven in het dorp beperkter worden, maar zorgen ook voor doorbreking van het isolement waarin het gebied eeuwenlang verkeerde.

Modernisering en uitbreiding

Sinds de jaren negentig is het dorp gemoderniseerd door verbeterde wegen, een opgeknapt centrum en een gerenoveerd dorpshuis ("De Pomp"). De vele actieve verenigingen zorgen voor de sociale verbindingen binnen en buiten de dorpsgemeenschap. Een basisschool ("De Reinbôge") met ruimte voor alle gezindten en een splinternieuwe dorpswijk ("de Jachtkamp") zijn belangrijke basiselementen voor een leefbare omgeving, die klaar is voor de toekomst.

Veenpolder van Echten

Na de hoogtijdagen van de turfwinning wordt rond 1860 het waterrijke gebied ingedijkt en drooggemaakt. Er komen bruggen, sluizen, molens en een stoomgemaal in Echten. Het inmiddels al meerdere keren gemoderniseerde en vernieuwde gemaal doet ook anno 2013 nog steeds dienst om het gebied in de "Veenpolder van Echten" op peil te houden.

Hoofdstuk 1 - Veldslagen en overstromingen

Over deze site

Deze site probeert een beeld te geven van de geschiedenis van het dorp, waar ik tussen 1956 en 1977 ben opgegroeid, als jongste zoon van het toenmalige hoofd van de Openbare Lagere School, "meester Eisma" (1915-2011). De informatie is ontleend aan drie bronnen: in de eerste plaats de nagelaten bezittingen van mijn vader: papieren uit zijn onderwijzerstijd, zijn knipselarchief en zijn collectie boeken, atlassen en kaarten. Daarnaast heb ik gebruik gemaakt van mijn eigen verzameling  en tenslotte heb ik de laatste jaren allerlei informatie (bijvoorbeeld uit krantenarchieven) op internet gevonden.

Deze site is nog volop in ontwikkeling. Een ieder die iets kan corrigeren of aanvullen, nodig ik graag uit om te reageren. Door uw hulp kan de site een nog beter beeld geven van de rijke geschiedenis van Bantega en de Veenpolder van Echten.

Johan Eisma

De Allerheiligenvloed van 1570

Op 1 november 1570 teistert de Allerheiligenvloed de Nederlandse en Vlaamse kust. Een lange stormperiode zorgt er voor dat het water grote hoogten bereikt, nog hoger dan tijdens de watersnoodramp van 1953. In Friesland en Gronigen vallen 3000 doden.

Provisorisch herstelde dijken breken in 1573 en 1574 opnieuw door. In 1574 begint het herstel van de Friese dijken, onder leiding van de Stadhouder van Friesland, Caspar di Robles. Het werk wordt uitgevoerd door ruim 3000 arbeiders. Dankzij een strakke organisatie zijn de dijken na een paar maanden hersteld en verhoogd. Na voltooiing van de werkzaamheden wordt het eerste standbeeld van Nederland nabij Harlingen opgericht voor Di Robles, "de Stiennen Man". 

>>> Lees meer op de site van de stichting Deltawerken

>>> Lees meer op de website van Wikipedia

<<< Ga terug naar het begin van dit hoofdstuk

Rondom de Zuiderzee

Map+Motion heeft een reconstructie gemaakt van de ontwikkeling van het Zuiderzeegebied.   Men toont het noordelijk deel van Nederland op 14 momenten in de geschiedenis: 1200 voor Christus, rond de geboorte van Christus, in 800, 1250, 1350, 1570, 1630, 1680,  1825, 1850, 1935, 1960, 1975 en tenslotte 2009.

>>> Bekijk hier een filmpje van Map+Motion "Van Flevo Lacus en Zuiderzee tot IJsselmeer" over het ontstaan en de inpoldering van de Zuiderzee (vanaf 1200 voor Christus tot 2009) 

>>> Bekijk hier de afzonderlijke kaarten van Map+Motion, met zoomfunctie, op de site van het Zuiderzeemuseum.

<<< Ga terug naar het begin van dit hoofdstuk

Hoofdstuk 2 - Turfwinning door de Gietersen

De overstroming van 1825

Literatuur:

Geschiedkundig Tafereel door J. van Leeuwen, 1826.

Hoofdstuk 3 - De Veenpolder van Echten

Gemeente De Friese Meren (2014)

Per 1 januari 2014 wordt de gemeente Lemsterland samengevoegd met Skarsterlân, Gaasterlân-Sleat en klein deel van Boarnsterhim (Terherne) tot de gemeente De Friese Meren. Het gemeentehuis wordt gevestigd in Joure. De nieuwe gemeente telt  ruim 50 dorpen en steden en circa 52.000 inwoners op een oppervlakte van circa 55.000 hectares. De grootste plaatsen in de nieuwe gemeente zijn: Joure (ca 13.000 inwoners), Lemmer (10.100), Balk (bijna 3.800) en Sint Nicolaasga (ruim 3.300).

Door de goedkeuring van de Eerste Kamer op 18 juni 2013 (met tegenstemmen van de PVV, Christen Unie en SP) is de vorming van de nieuwe gemeente definitief geworden. Op 25 april had de Tweede Kamer reeds ingestemd met het voorstel. De SP en de PVV waren toen ook tegen, evenals de Partij voor de Dieren.

De volgende plaatsen hebben meer dan 500 inwoners in de nieuwe gemeente: (aantal inwoners per 1 januari 2010):

13.015

10.130

3.777

3.334

1.966

1.344

1.237

1.049

1.042

1.024

917

846

820

760

687

671

655

628

593

565

538

De drie gemeenteraden met in totaal 51 leden worden in 2014 samengevoegd tot een gemeenteraad met 31 leden.

De gemeenteraad van Lemsterland (ca. 13.600 inwoners) telde 15 leden; Gaasterlân-Sleat (ca. 10.300 inwoners) had ook 15 gemeenteraadsleden en Skarsterlân (ca. 27.300 inwoners) 21 raadsleden.   

Hoofdstuk 4 - Dorpsontwikkeling vanaf 1900

Contact via mail: jdeisma@hotmail.com of telefoon: 058-288.30.07